Bijna de helft van de Nederlanders voelt zich weleens eenzaam

Steeds minder tijd en aandacht voor elkaar

Bijna de helft van de Nederlanders voelt zich weleens eenzaam; één op de vijf zelfs regelmatig of vaak. Driekwart ziet eenzaamheid dan ook als een (zeer) groot maatschappelijk probleem.

Tegelijkertijd leeft het gevoel dat mensen steeds minder tijd en aandacht voor elkaar hebben. Zo vindt 82% dat mensen tegenwoordig minder tijd voor elkaar hebben. Ook denkt 80% dat mensen vooral met zichzelf bezig zijn. Driekwart vindt bovendien dat er tegenwoordig meer mensen zijn die zich eenzaam voelen dan vroeger en 74% heeft het idee dat mensen elkaar minder helpen.

Ook contact maken lijkt volgens veel Nederlanders lastiger te zijn geworden. 62% is het ermee eens dat het moeilijker is geworden om contact met anderen te leggen. Het beeld ontstaat daarmee van een samenleving waarin mensen wel met elkaar in verbinding staan, maar waarin tijd, aandacht en onderlinge betrokkenheid onder druk staan.

Ook met veel relaties kun je je eenzaam voelen 

Eenzaamheid is daarnaast niet altijd zichtbaar: 44% van de Nederlanders vindt het (zeer) moeilijk om eenzaamheid bij anderen te herkennen. “Eenzaamheid is veel ingewikkelder dan vaak gedacht wordt,” zegt Anja Machielse, hoogleraar Humanistiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. 

Een kwart van de Nederlanders zegt veel mensen om zich heen te hebben en zich toch weleens eenzaam te voelen. De kwaliteit van relaties speelt daarbij een belangrijke rol. Iemand kan veel sociale contacten hebben, maar zich alsnog alleen voelen wanneer er weinig ruimte is voor echte verbinding of wanneer iemand zich onvoldoende begrepen voelt. “Eenzaamheid is iets persoonlijks en heeft vooral te maken met hoe iemand zijn of haar relaties ervaart. Je kunt dus veel mensen om je heen hebben en je toch eenzaam voelen, bijvoorbeeld omdat je het gevoel hebt dat niemand je echt begrijpt,” legt Machielse uit.

Ook hulp zoeken blijkt niet vanzelfsprekend. Van de mensen die zich weleens eenzaam voelen, vindt ruim de helft het moeilijk om hulp te vragen. Bij mensen die zich zelden of nooit eenzaam voelen, geldt dat voor ongeveer een derde. “Het taboe rond eenzaamheid speelt een belangrijke rol. Veel mensen ervaren eenzaamheid als persoonlijk falen, zeker in een wereld waarin het lijkt alsof iedereen een rijk sociaal leven heeft,” aldus Machielse.

Digitaal contact als manier om verbonden te blijven

Tegenover het gevoel dat mensen steeds minder tijd en aandacht voor elkaar hebben, staan nieuwe manieren om contact te onderhouden. Vooral jongeren zijn gewend om een deel van hun sociale leven digitaal vorm te geven. Twee op de vijf jongeren onder de 35 jaar vinden dan ook dat online contact fysiek contact kan vervangen.

Ook als het gaat om eenzaamheid zien vooral jongeren mogelijkheden in digitale middelen. Ruim een derde van de 25- tot 34-jarigen denkt dat digitale middelen kunnen helpen om eenzaamheid te verminderen. Onder Nederlanders als geheel is dat ruim een vijfde.

Digitale middelen kunnen daarmee een laagdrempelige manier zijn om contact te houden wanneer elkaar fysiek zien niet lukt. Denk bijvoorbeeld aan familieleden of vrienden die elkaar minder vaak kunnen ontmoeten. Ook voor mensen die iets ingrijpends hebben meegemaakt, kan online contact waardevol zijn: via het internet kunnen zij lotgenoten vinden die vergelijkbare ervaringen hebben.

“Digitale contacten zorgen ervoor dat we makkelijker contact met onze familie en vrienden kunnen onderhouden, ook als we ze minder vaak zien,” legt Machielse uit. “Het online contact is dan een positieve aanvulling en heeft daarmee zeker toegevoegde waarde.”

Digitaal contact helpt, maar vervangt niet

Hoe Nederlanders de rol van digitale middelen zien, verschilt ook naargelang hun eigen ervaring met eenzaamheid. Van de mensen die zich weleens eenzaam voelen, ziet 25% digitale middelen als een manier die kan helpen tegen eenzaamheid. Bij mensen die zich zelden of nooit eenzaam voelen, is dat 19%.

Toch worden digitale middelen niet door iedereen als oplossing gezien. Van de mensen die zich weleens eenzaam voelen, denkt 38% dat online contact eenzaamheid juist kan vergroten. Onder mensen die zich zelden of nooit eenzaam voelen, ligt dat aandeel met 48% nog hoger.

Digitale middelen kunnen dus helpen om verbinding te behouden, maar daarmee is de behoefte aan persoonlijk contact niet verdwenen. Machielse: “Voor mensen met weinig contacten kan digitaal contact een belangrijke manier zijn om toch verbonden te blijven. Maar online contact kan niet alles vervangen. Juist in persoonlijk contact spelen nabijheid, lichaamstaal en aanraking een belangrijke rol.”

We moeten naar elkaar blijven omkijken

Een praatje maken, luisteren of samen iets ondernemen: dat zijn de vormen van steun die mensen het makkelijkst accepteren. "Je hoeft het probleem niet meteen op te lossen," zegt Angelique Holtman, expert Zorg bij coöperatie Univé. "Vraag hoe het echt gaat, luister en blijf contact zoeken. Daarmee laat je merken dat iemand er niet alleen voor staat."

“Als coöperatie vraagt Univé aandacht voor contact in de eigen omgeving,” zegt Holtman. “Dat begint eenvoudig: even bellen, langsgaan of iemand blijven uitnodigen. Zo houden we contact en verliezen we niemand uit het oog. Want gezondheid gaat verder dan het lichamelijke. Dat sluit aan bij de brede kijk op gezondheid binnen de zorgverzekering van Univé.”