Onderzoek: Helm na een val zelden vervangen

Verzekeraar roept fietsers op helm te dragen én na ongeval altijd te vervangen. Het aantal fietsongevallen in Nederland stijgt al jaren en bij ongeveer één op de zes slachtoffers is sprake van hoofd- of hersenletsel. Toch blijft het dragen van een fietshelm voor veel Nederlanders verre van vanzelfsprekend. Op woensdag 15 april, tijdens de vijfde editie van de Dag van de Fietshelm, steunt verzekeraar Univé daarom opnieuw het pleidooi voor hoofdbescherming. De coöperatie roept fietsers bovendien niet alleen op een helm te dragen, maar deze na een val ook altijd te vervangen en te claimen.

74.000 fietsers naar SEH, 1 op 6 met hoofd- of hersenletsel

Nederland telt jaarlijks tienduizenden fietsongevallen met letsel. Volgens VeiligheidNL werden in 2024 meer dan 74.000 fietsers behandeld op de Spoedeisende Hulp. Bijna 50.000 van hen liepen ernstig letsel op, waaronder circa 12.500 met primair hersenletsel. In totaal heeft ruim één op de zes slachtoffers hoofd- of hersenletsel.

Het merendeel van de ongevallen is eenzijdig: bij ongeveer zeven op de tien incidenten gaat het om een val zonder betrokkenheid van andere weggebruikers. Onderzoek van SWOV laat zien welk verschil een helm kan maken: het dragen van een helm verkleint de kans op ernstig hoofd- of hersenletsel met circa 60 procent en vermindert het risico op dodelijk hoofdletsel met ongeveer 70 procent. Volgens het CBS waren van de 675 verkeersdoden in 2024 maar liefst 246 fietsers.

Prognoses van SWOV laten zien dat het aantal verkeersdoden in 2040 kan oplopen tot 720–760 wanneer extra maatregelen uitblijven. Eind 2025 constateerde het instituut dat het helmgebruik – vooral onder e-bikegebruikers – weliswaar iets stijgt, maar nog onvoldoende om grootschalige veiligheidseffecten te bereiken.

Nederland loopt achter met helmgebruik

Volgens SWOV draagt slechts 3 tot 5 procent van alle fietsers in Nederland een helm; onder e-bikegebruikers ligt dit rond de 8 procent. Daarmee loopt Nederland duidelijk achter op omliggende landen: België 23 procent, Duitsland 44 procent en Denemarken circa 50 procent. Dit blijkt uit observatiestudies van verkeersveiligheidsinstituten zoals het Belgische VIAS Institute, het Duitse BASt en de Danish Road Safety Council.

De overheid stimuleert het gebruik van helmen. Zo werkt het kabinet aan een wetsvoorstel dat naar verwachting in het najaar van 2026 naar de Tweede Kamer gaat.

Daarnaast gaat hoogstwaarschijnlijk vanaf 2027 een helmplicht in voor minderjarige bestuurders van fatbikes, e-bikes en andere lichte elektrische voertuigen (LEV’s), zoals e-steps.

Bewustwording belangrijker dan verplichting

Volgens Univé is een wettelijke verplichting niet de enige manier om het helmgebruik te vergroten. De grootste winst zit volgens Monique Anbergen, directeur Univé Schade, in bewustwording. “Nederlanders zijn een fietsvolk: geen ander land gebruikt de fiets zo vanzelfsprekend als wij. Je kunt je afvragen of dwang, plicht en sancties de populariteit van de fietshelm echt vergroten, en wat dat vraagt van de handhaving. Volgens ons ligt de sleutel vooral in het vergroten van het bewustzijn over de risico’s op de weg, die de afgelopen jaren zijn toegenomen door sneller en drukker verkeer.”

Een grotere inzet op voorlichting biedt volgens haar meer kansen om de veiligheidscultuur te veranderen dan regelgeving alleen. “Dat zie je bijvoorbeeld in de wintersport,” noemt ze als voorbeeld. “Voor skiërs en snowboarders is een helm in veel landen nog steeds niet verplicht, maar door bewustwording en gewoontevorming is dat zo’n vijftien jaar geleden wel de norm geworden op de piste. Zo’n ontwikkeling, en het minder aantal letselschades waar dit toe leidt, zouden we ook op de fiets graag zien.”

Meer letselschades door elektrische tweewielers

Dat de risico’s toenemen, wijt Univé vooral aan de snelle opkomst van elektrische tweewielers. Hogere snelheden en grotere snelheidsverschillen leiden vaker tot ongevallen en zwaarder letsel. Het aantal fiets gerelateerde letselschades bij Univé steeg van 985 in 2021 naar ruim 1.500 in 2025 — een stijging van bijna 53 procent.

Helm na een val zelden vervangen

Opvallend is dat fietshelmen na een val maar zelden worden geclaimd via de verzekering. In september 2023 voegde Univé een helmdekking van maximaal 100 euro bij schade of diefstal toe aan de fietsverzekering. Sinds de aanpassing verwerkte de verzekeraar enkele tienduizenden fietsgerelateerde schadeclaims, maar werd in slechts 123 gevallen ook een fietshelm geclaimd.

Een opvallend laag aantal, stelt Monique Anbergen, directeur Univé Schade. Ze vermoedt dat veel fietsers hun helm na een val nog gewoon blijven gebruiken. “Terwijl dat juist uit veiligheidsoogpunt wordt afgeraden. Een helm is ontworpen om de klap van een val op te vangen. Daarbij kan het schuim beschadigen, ook als dat aan de buitenkant niet zichtbaar is. Bij een volgende val biedt de helm daardoor minder bescherming en is het risico op hoofdletsel dus.”

“Klap op je helm? Claim een nieuwe!”

“Steeds meer mensen rijden op elektrische fietsen, fatbikes en andere snelle tweewielers en dus wordt goede hoofdbescherming in ons verkeer steeds crucialer,” vervolgt Anbergen. Ze drukt fietsers op het hart niet alleen een helm te dragen, maar ook na een val ook altijd te vervangen. “Ben je bij een ongeval op je helm gevallen, claim hem dan ook — daar is de verzekering voor. Zo weten fietsers zeker dat ze bij een volgend incident optimaal beschermd zijn, en kunnen we ondanks de toenemende verkeersrisico’s hoofd- en hersenletsel voorkomen.”